قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, وزبەكستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى.
– ءسىزدىڭ العاشقى قازاقستاندىقتاردىڭ ءبىرى بولىپ وپەرا وتانى يتاليادا وقىپ, تاجىريبە جيناقتاپ قايتقانىڭىز اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترى ءۇشىن ۇلكەن ولجا سانالادى. اكادەميالىق تەاترعا دەيىنگى جول ۇزاق بولدى ما؟
– ارينە, اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىنا توبەدەن كەلىپ توپ ەتە ءتۇستىم دەپ ايتا المايمىن. ءبىر ءارتىس ارتقا تاستاۋعا ءتيىس جولدى جاياۋ باسىپ ءجۇرىپ كەلدىم. ۇزاق جولدىڭ ەڭ العاشقى قادامدارى مەنىڭ بالالىق شاعىم وتكەن تەمىرتاۋ قالاسىنداعى مۋزىكا مەكتەبىندە سايراپ جاتىر. فورتەپيانو جانە جەكە داۋىستا ءان ايتۋ سىنىبىنا قابىلدانعاندا ءالى باستاۋىشتا وقيتىنمىن. بۇدان كەيىنگى جول قۇرمانعازى اتىنداعى الماتى كونسەرۆاتورياسىنىڭ دايىندىق كۋرسىندا جالعاسقانىمەن, جالعىز ءوزىمدى الىسقا جىبەرگىسى كەلمەگەن اكەم تەمىرتاۋعا قايتا شاقىرىپ الىپ, وسىنداعى ەكى جىلدىق مۋزىكا ۋچيليششەسىندە وقۋعا تۋرا كەلدى. بىراق بىتىرگەن سوڭ ءبارىبىر كونسەرۆاتورياعا قايتا ورالدىم. جوعارى كۋرستا وقيتىن ساناۋلى ستۋدەنتتەردىڭ قاتارىندا ۇكىمەتتىك كونتسەرتتەردىڭ بىرىنە قاتىسىپ, العاش رەت ۇلكەن ساحنادا ءان ايتقان كەزىمدە ەلباسى بايقاپ: «مىنا قىزدى يتاليادا وقىتۋ كەرەك» دەپتى. يتاليانىڭ وزيمو قالاسىنداعى وپەرا ونەرىنىڭ اكادەمياسىندا ءبىلىمىم مەن قابىلەتىمدى شىڭداعان كەزەڭدى ءومىرىمنىڭ ەڭ ماڭىزدى باعا جەتپەس بولىگى دەپ بىلەمىن. ءۇش ۇستازىما – تەمىرتاۋ مۋزىكا مەكتەبىنىڭ وقىتۋشىسى گالينا مۋراشەۆاعا, كونسەرۆاتوريادا ءبىلىم بەرگەن ساۋلە عاريفوللاقىزى قۇرمانعاليەۆاعا جانە يتاليان پروفەسسورى ماريو مۋرانيگە ونەرىمە دە, ومىرىمە دە وشپەس ءىز قالدىرىپ كەتكەنى ءۇشىن ماڭگىلىك قارىزدارمىن.
– ءسىز وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى ەكەنسىز. بۇل اتاققا قالاي قول جەتكىزىپ ءجۇرسىز؟
– يتاليا اكادەمياسىنان ءبىلىم الىپ قايتقاننان كەيىنگى ەڭ ءبىرىنشى گاسترولدىك ساپارىم وزبەكستاننان باستالدى. بۇل مەنىڭ يتاليان وپەرا مەكتەبىنەن شىڭدالىپ كەلگەننەن كەيىن «كۇشىم» تاسىپ, شيىرشىق اتىپ, ونەرىمدى كورسەتۋگە قۇلشىنىپ جۇرگەن كەزىم. كورشى ەلدىڭ ساحناسىندا ورىنداعان «بۇلبۇل» ءانىم وزبەكستاندىقتاردىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ, كەش قوناعى بولىپ قاتىسقان وزبەكستان پرەزيدەنتى يسلام كاريموۆ قازاق ونەرىنە ءىلتيپات كورسەتكىسى كەلگەنى بولار, مەنى بىردەن وسى اتاققا ۇسىندى.
– ءجاميلا, ءسىز پ.چايكوۆسكيدىڭ رومانستارىن ورىندايسىز, شەتەل وپەرالارىن شىرقايسىز. مىسالى, ءسىز ءۇشىن ورىس وپەراسىنان يتاليان وپەراسىنىڭ نەمەسە نەمىس وپەراسىنان فرانتسۋز وپەراسىنىڭ ايىرماشىلىعى مەن ەرەكشەلىگى نەدە؟
– ارينە, ەرەكشەلىگى بولادى. بۇلاردىڭ قاي-قايسىسى دا ءبىر-بىرىنە ۇقسامايتىن جەكە-دارا, وزىندىك ءداستۇرى مەن ادەبى بار مەكتەپ ۇلگىسى بولىپ قالىپتاسقان. ورىس, يتاليان, فرانتسۋز وپەرالارى ءارتۇرلى باعىتتا دامىعان, ولاردىڭ ارقايسىسىنىڭ ءستيلى دە, ءداۋىر تۋرالى پايىمى مەن تۇسىنىگى دە ءار باسقا. مۋزىكادا دا ء«داۋىر» دەپ اتالاتىن دۇنيە بار, مىسالى, ولار رومانتيزم, باروككو, ۆەريزم بولىپ جالعاسىپ كەتە بەرەدى. ەڭ باستىسى, ءوزىڭنىڭ قاي داۋىردە ء«ومىر ءسۇرىپ» تۇرعانىڭدى جاقسىلاپ تۇرىپ انىقتاپ الۋىڭ كەرەك. ەگەر بۇل ءحVىى-ءحVىىى عاسىرداعى فرانتسيا بولسا, وندا كومەكەي ارقىلى وتەتىن ىشتەگى دىبىستى شىعارۋ دا مۇلدە باسقاشا بولادى – ول نەعۇرلىم جەڭىل, كوركەم, اسەم بولىپ توگىلەدى. ەگەر بۇل ۆەريزم داۋىرىنە ءتان پۋچچيني نەمەسە ماسكاني بولسا, سوعان سايكەس داۋىس تا, كوڭىل كۇي دە, تىنىس الۋىڭ دا باسقاشا بولىپ شىعادى. سان قىرلى باعىتتاردىڭ سيقىرى مەن سۇلۋلىعىن ساعاتتاپ ايتسام دا, تاۋىسا الماسپىن, سىزدەرگە, كورەرمەندەرگە مۋزىكانىڭ عاجاپ قۇدىرەتىن سەزىندىرۋ ءۇشىن وسىنىڭ ءبارىن جەتە مەڭگەرۋ ءبىزدىڭ مىندەتىمىز.
– ءسىز «تراۆياتادا» ۆيولەتتا, «ريگولەتتادا» دجيدا, «ليۋچيا دي لاممەرمۋردە» ليۋچيا, «ماحاببات ءشارباتىندا» ادينا, «پاتشا قالىڭدىعىندا» مارفا, «فيگارونىڭ ۇيلەنۋىندە» سۋساننا سەكىلدى ءبىر ءارتىس ارماندايتىنداي وپەراداعى بارلىق نەگىزگى پارتيالاردى ورىندادىڭىز. ال ءسىز ءۇشىن ەڭ جاقسى پارتنەر كىم بولدى؟
– مەن ءۇشىن ۇزدىك, جاقسى پارتنەر دەگەن – ءوزىنىڭ ءرولىن باستان-اياق بىلەتىن كاسىبي ورىنداۋشى, كوپ وقيتىن ينتەللەكتۋال, ساحناعا شىققاندا لاپ ەتە قالاتىن جالىننىڭ ءوزى. ساحناداعى سەرىكتەسىڭنىڭ كىم بولاتىنى سەن ءۇشىن ءاردايىم ماڭىزدى, سەبەبى ول رەپليكانى قالاي تاستاسا, سەن دە سولاي ورىنداۋعا ءماجبۇر بولاسىڭ. سول سەبەپتى مەن ءوز كاسىبىن جان-تانىمەن سۇيەتىن, تارتىپكە باعىنعان, ءوزىن دە, جانىندا سەرىگى بولىپ تۇرعان سەنى دە قۇرمەتتەيتىن شەبەرلەردى جاقسى كورەمىن. ساحناداعى سەرىكتەستەر بىرىنە-ءبىرى قارايلاسىپ, كومەكتەسىپ, سۇيەمەلدەپ تۇرسا عانا سپەكتاكل جوعارى دەڭگەيدە جۇرەدى.
– اتاقتى بولىپ العان ادامداردىڭ كوپشىلىگى كۋمير دەگەندى كەرەكسىنبەي جاتادى. ۇلگى تۇتقان ادامنىڭ ءبارىن وتكەننىڭ ۇلەسىندە قالدىرعان جوقسىز با؟
– كەرىسىنشە, مەنىڭ كۋميرلەرىم وتە كوپ, ءبىرىن اتاسام, ەكىنشىسىن وكپەلەتىپ الام با دەپ قورقامىن. ەگەر اقىلى ءبۇتىن ادام بولسا, قۋاتىن كەرەكسىز نارسەگە سارپ ەتپەي, ول ءومىر بويى وقىپ, ۇيرەنۋمەن وتەدى. قول جەتپەس بيىكتىكتى باعىندىرعان ماريا كاللاس باستاعان بىرقاتار يدەالدار ءوزىنىڭ پەرفەكتسيونيستىگىمەن ۇنايدى, سونداي-اق bel canto تەحنيكاسى بويىنشا ايتاتىن توتتي دال مونتە (يتاليانىڭ ايگىلى ديريجەرى توسكانيني جاقسى كورگەن يتاليان ءانشىسى) سياقتى تابيعاتى عاجايىپ انشىلەردى دە قۇرمەتتەمەۋ مۇمكىن ەمەس. بۇلاردىڭ بارىنە دە ءىلتيپاتىم جوعارى, شىنىندا دا ولاردىڭ داۋىسى كەۋدەدەن بىركەلكى شىعاتىن ادەمى legato داۋىس. ءوزىم ساباق بەرەتىن كونسەرۆاتوريادا دا, ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەمياسىنداعى ستۋدەنتتەرىمە دە وسى داۋىستى ۇيرەتۋگە بار كۇشىمدى سالامىن.
– ونەرىڭىزدى جوعارى باعالاپ, سىزبەن كەلىسىمشارتقا وتىرعىسى كەلگەن ەۋروپا ەلدەرىنىڭ بىرىندەگى تەاتر ۇسىنىسىنان باس تارتقان ەكەنسىز. نەگە؟
– مەن ەشقاشان دا قىزمەتتىك مانساپتى ءوز ومىرلىك قۇندىلىقتارىمنان جوعارى قويعان ەمەسپىن. ءيا, ونداي ءتيىمدى ۇسىنىستى قابىلداماعانىم راس. گوللانديا تەاترىمەن ۇزاق مەرزىمدى گاسترولگە كەلىسىمشارت جاساسقان قازان تەاترىمەن ارىپتەستىك بايلانىس جاساۋدان باس تارتتىم. سەبەبى ءدال سول جىلدارى قىزىم ءامينا ءالى جاس بولاتىن. مەن ونىڭ مەكتەپتەگى ساباق ۇلگەرىمىنە دە, شىعارماشىلىق جاعىنان دامۋىنا دا كوپ كوڭىل بولەمىن. ءامينا دا مەن سەكىلدى بالا كۇنىنەن مۋزىكا مەكتەبىنىڭ فورتەپيانو سىنىبىندا وقيدى. ودان شىعىپ جۇزۋگە, تەننيسكە بارادى. جۇرتتىڭ بالاسى جاز بويى الاڭسىز دەمالىپ جۇرسە, ءبىز رەپەتيتوردىڭ كومەگىمەن اعىلشىن, قازاق تىلدەرىنەن, ماتەماتيكادان ساباق الامىز. مەن ونىڭ گيمنازياداعى وقۋى مەن تاربيەسىن اناسىنىڭ قامقورلىعى مەن قولداۋىنسىز قالدىرعىم كەلمەدى. كوزىمنىڭ اعى مەن قاراسىنداي بولىپ ءوسىپ كەلە جاتقان قىزىمدى ءبىر ساتكە كوزىمنەن تاسا قىلسام, جانىمدى قويارعا جەپ تاپپاي كەتەمىن. ال الەمدىك تانىمالدىلىق پەن ەۋروپالىق بەدەلگە ەڭبەك ءسىڭىرۋ دەگەن ءسوز – وتباسىڭدى ۇمىتۋ دەگەن ءسوز. وكىنىشكە قاراي, بۇل مەنىڭ قولىمنان كەلمەيدى.
– كوكتەم مەرەكەلەرى كەلىپ جاتقاندا, سىيلىق تۋرالى ايتپاي كەتسەك, ايەلدىگىمىزگە سىن بولار. ءبىزدىڭ بىلۋىمىزدە, بارلىق وپەرا انشىلەرىنىڭ ەڭ وسال جەرى دە, ەڭ سۇيىكتى بۇيىمى دا گاۋھار اشەكەيلەر بولىپ ەسەپتەلەدى. گاۋھارتاستاردى ءسىز دە جاقسى كورەسىز بە؟
– ارينە, جارىقپەن شاعىلىسقاندا جارق-جۇرق ەتىپ جىڭىشكە ساۋلەلەردىڭ سيقىرىن شاشاتىن گاۋھارتاس جالعىز مەنىڭ عانا ەمەس, ايەل بىتكەننىڭ كوزىنىڭ قۇرتى شىعار دەپ ويلايمىن. گاۋھارتاستاردى مەن دە قاتتى جاقسى كورەمىن. ارينە, مەن ءۇشىن ەڭ باستىسى, ماحاببات. ماحاببات ءارتۇرلى بولادى – اتا-انامدى جاقسى كورەمىن, قىزىمدى, ۇستازدارىمدى, دوستارىمدى, ءتىپتى ستۋدەنتتەرىمدى, ءبارىن-ءبارىن جاقسى كورەمىن. گۇلدەردى جاقسى كورەمىن! مەيلى, ول قانداي بولسا دا, كۇلتەلەرىنە قاراسام بولدى, جۇرەگىمنىڭ تۇبىندە جاتقان ەڭ الىس سەزىمنىڭ ءوزى لىقسىپ جۇزىمە شىعادى دا, توڭىرەگىمدى تەگىس جاقىن ەتىپ جىبەرەدى. گۇلدەرسىز ءومىرىمدى ەلەستەتە المايمىن. كونتسەرتتەردەن كەيىن, سپەكتاكلدەردەن سوڭ ىقىلاس بەلگىسى رەتىندە العان گۇلدەر جىل ون ەكى اي ۇزىلمەستەن ءۇيىمنىڭ كوركىن كەلتىرىپ, بولمەلەردى حوش يىسكە بولەپ, شۋاقتاندىرىپ تۇرادى. سودان كەيىنگى سۇيىكتى ءىسىم, ساياحاتتاعاندى جانىم سۇيەدى. ساياحاتتاپ بارعان ەلدىڭ اسحاناسىن دا جاقسى كورەتىنىمدى جاسىرمايمىن. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ءومىردى سۇيەمىن!
– ءسىز ارىپتەستەرىڭىزبەن جاقىن ارالاسىز با, الدە ارا قاتىناسىڭىزعا شەكارا بەلگىلەيسىز بە؟
– ادامدار ءارتۇرلى تيپكە ءبولىنىپ جاتادى عوي. مەن – ينروۆەرتپىن. سىرتقى الەمنەن گورى ىشكى الەمىنە كوبىرەك تاۋەلدى ادامدار قاتارىنا جاتامىن. بىرەۋدىڭ ەمەس, ءوزىمنىڭ جان دۇنيەمە ۇڭىلگەندى, ءوزىمدى-ءوزىم ىشتەن قىزىقتاعاندى, بارلىق سۇراققا ىشىمنەن جاۋاپ تاپقاندى ءجون سانايمىن. بۇل كوپشىل ەمەس دەگەندى نەمەسە جالعىزدىققا, وقشاۋلىققا بەيىم ەكەنىمدى بىلدىرمەيدى. كەرىسىنشە, قىزىقتىراتىن تاقىرىپ بولسا, ەگەر جانىمداعى ادام مەنى «وياتا» السا, كىممەن بولسا دا, اشىق-جارقىن اڭگىمە-دۇكەن قۇرىپ, جان سىرىمدى بۇكپەي اقتارىلا الامىن. جىگەر-قۋاتىمدى باسقا نارسەگە جۇمساپ شارشاعاننان گورى جۇمىسقا جۇمساپ, شارشاسام, سودان ءلاززات تابامىن. كۇنى بويى رەپەتيتسيا, ودان قالسا جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى ساباعىم, شاكىرتتەرىم بار, ءسويتىپ ۋاقىتتىڭ قالاي وتكەنىن دە بىلمەيمىن. ءتىپتى كىتاپ وقىپ, مۋزىكا تىڭداۋ ءۇشىن جالعىز ءوزىم دەمالعاندى قالايمىن. وزىمە-ءوزىم وتە تالاپشىلمىن. سپورتشىلار سەكىلدى ءبىر ساتكە بوساڭسۋعا جول بەرمەيمىن, تاۋلىك ءتارتىبىن ۇستانىپ, ويىم مەن بويىمنىڭ تازالىعىن قاتاڭ قاداعالاسام جانە سونىڭ ناتيجەسىن سەزىنسەم, جانىم جاي تاۋىپ, عاجاپ سەزىمگە بولەنەمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
ايگۇل احانبايقىزى, «ەگەمەن قازاقستان»